روز پزشک گرامی باد!
بوعلی سینا  یادگار و تجسم علم پزشکی در ایران است که  طب ایرانی  از او به یادگار مانده است. مکتب طب ایرانی در کنار طب سنتی چین و هند یکی از بزرگترین مکاتب پزشکی در جهان است که قدمت آن به چند هزار سال پیش باز می‌گردد. این مکتب با تکیه بر تئوری عناصر و اخلاط، شکل گرفته و در واقع مادر مکاتب پزشکی جهان محسوب می‌شود. ریشه طب سنتی به قبل از اسلام باز می‌گرد، طب ایرانی از قبل اسلام  وجود داشته و دانشمندان بعد از اسلام آن را کامل کردند و مطالب وسیعی به آن افزودند؛  بعد از اسلام، مبانی طب ایرانی چون مزاج، گرمی و سردی و غیره  مورد تایید قرار گرفت و دانشمندان پس از اسلام  که در رأس آن‌ها ابوعلی سینا قرار دارد، این طب را مدون و قابل آموزش کردند.
شيخ الرئيس نواسه علي سينا، ‌معروف به ابن سينا . به قولي در ماه صفر سال 370 هجري قمري(مطا بق 980 ميلادي ) از پدر بلخي ايي بنام عبدالله ( از سبب وزير ماليه بودن در زمان سلطنت نوح بن منصور به بخارا مركز ماورالنهر و خراسان انزمان انتقال نموده بود) و مادر بخارايي بنام ستاره در قريه خورميثن(قريه اي ميان بلخ و بخارا)طفلي چشم به جهان گشود .كه نامش را حسين گذاشتند .
شركت در جلسات بحث از دوران كودكي ، به واسطه پدر كه از پيروان آنها بود . بوعلي را خيلي زود با مباحث و دانش هاي مختلف زمان خود آشنا ساخت . استعداد وي در فراگيري علوم ، پدر را بر آن داشت تا به توصيه استاد وي ابو عبدالله ابراهيم بن حسين ناتلي ، ‌ابن سينا را به جز تعليم و دانش اندوزي به كار ديگري مشغول نكند . و چنين شد كه وي به دليل حافظه قوي و نبوغ خود در ابتداي جواني در علوم مختلف زمان خود از جمله طب مهارت يافت.
 
  پادشاه بخارا ، نوح بن منصور ( 366 تا 387 هجري قمري ) به علت بيماري ابو علی سینا را به نزد خود خواست تا او را مداوا نمايد. ابو علي ابن سينا بعد از مداوا از نوح تقاضا كرد تا به كتابخانه عظيم دربار ساماني دست يابد و از ان استفاده نمايد اين تقاضا مورد قبول نوح قرار گرفت . به اين ترتيب وي توانست با استفاده از اين كتابخانه در علوم مختلف از جمله حكمت ،‌ منطق و‌ رياضيات تسلط يابد. خاندان سامانيان از مردم بلخ بودند و دين زردشتي داشتند سامان خدا از روشناسان و حاكم بلخ بود والي عربي خراسان در نصف قرن هشتم ميلادي با سامان دوست شد وسامان دين اسلام اختيار كرد از جمله نواسه هايش اسمعيل پسر احمد در سالي 892 ميلادي بعد از مرگ برادر ش نصر و گرفتن سمرقند سلسله سامانيان را بنيان گذاشت.
 وي با وجود پرداختن به كار سياست در دربار منصور ، پادشاه ساماني و دستيابي مقام وزارت ابوطاهر شمس الدوله ديلمي و نيز درگير شدن با مشكلات ناشي از كشمكش امرا كه سفرهاي متعدد و حبس چند ماهه وي توسط تاج الملك ، حاكم همدان ، را به دنبال داشت . بيش از صدها جلد كتاب و تعداد بسياري رساله نگاشته كه هر يك با توجه به زمان و احوال او به رشته تحرير در آمده است . وقتي در دربار امير بود و آسايش كافي داشت و دسترسي اش به كتب ميسر بود ،‌ به نوشتن كتاب قانون در طب و كتاب الشفا يا دائره المعارف بزرگ فلسفي خود مشغول مي شد كه اوج كمال تفكر قرون وسطي است كه بدان دست يافت و در تاريخ تفكر انساني از تحقيقات معتبر جهان بشمار ميرود .
بوعلی سینا از دوران کودکی علاقه ی خود را به پژوهش در طبیعت وتحقیق در خواص گیاهان دارویی به استادان خود نشان داد و در سن 18 سالگی، علوم زمانه را فرا گرفت و سه سال بعد به نگارش کتاب های گوناگون همت گماشت.
نخستین اثر او مجموعه ی 10 جلدی حاصل ومحصول نام داشت و(البر والائم ) و( حکمت عروضی) نیز دیگر اثرهای این فیلسوف نامدار به شمار می رود.
ابوعلی سینا به دلیل مهارت بسیار در علم پزشکی،از شهرت فراوانی نزد مردم برخوردارشد و توانست در زمینه فقه، ادبیات و شعر، موسیقی و نجوم بر دانش خود بیافزاید. همچنین موفق شد یافته های خود را در 450 اثر ثبت کند  که  شفا،نجات،الاشارات و التنبیهات وحی بن یقظان در فلسفه وزاویه ،اقلیدس، الارتماطیقی، علم هیات،المجسطی و جامع البدایع در ریاضی،قانونم،الادویه القلبیه،دفع المضارالکلیه عن الابدان الانسانیه،قولنج، تشریح الاعضاء افصد و الاغذیه والادویه در طب از جمله آن است.
ابن سينا کتاب اقليدس را ترجمه کرد، رصدهاي نجومي را به عمل درآورد و در زمينه حركت ، نيرو ، فضاي بي هوا ، نور ، حرارت تحقيقات ابتكاري داشت . رساله وي درباره معادن و مواد معدني تا قرن سيزدهم در اروپا مهمترين مرجع علم زمين شناسي بود .
بوعلی سینا بنا به روایتی حدود 120 کتاب را تالیف کرده که اغلب به زبان عربی است و کتاب قانون در طب، شفا در فلسفه و حکمت و اشارات، شهرت جهانی دارند و معروف ترین اثر وی به زبان پارسی هم دانش نامه علایی است.
    قانون در طب بوعلی سینا کامل‌ترین کتابی است که در  مورد طب سنتی به نگارش درآمده است یعنی بین تمام مباحث طبی که شامل کلیات، داروسازی، مفردات و بیماری‌های جزئی و کلی است؛  تقریبا می‌توان گفت قانون کتاب کاملی در زمینه طب سنتی است؛ در اصل کتاب قانون از 5 کتاب تشکیل شده که به اختصار قانون نامیده می‌شودکتاب قانون ابو علی سینا به شکلی که در ایران تدریس می‌شود در اروپا مورد استفاده قرار نمی‌گیرد ولی در  کشورهای آسیای شرقی مثل پاکستان و هند گوشه‌هایی از این کتاب  تدریس می‌شود و نبود تدریس آن به صورت گسترده نه به دلیل آن که به کتاب توجه نمی کنند، بلکه به این دلیل است که عالم به این کتاب کمیاب است و کسی که توان تدریس این کتاب را داشته باشد در این کشورها به تعداد انگشتان دست است. قبل از ابوعلی سینا و بعد از او کتاب‌هایی در حوزه طب سنتی به رشته  تحریر درآمده است  مثل کامل الصناع از حکیم اهوازی که کتاب نسبتا کاملی است و برخی به عنوان کتاب درسی آن را قبول دارند و بعد از او کتاب‌هایی  همچون کتاب معتبر ذخیره خوارزمشاهی نوشته سید اسماعیل جرجانی به زبان عربی و فارسی نگاشته شده است.
ابوعلی سینا، نه تنها یکی از بزرگ ترین فیلسوفان جهان، بلکه یکی از برجسته ترین چهره های تاریخ پزشکی در همه دوران هاست. مهم ترین اثر وی در پزشکی، کتاب قانون (القانون فی الطب) است که آن را پیش از سال 406 هجری قمری، یعنی در حدود 35 سالگی تألیف کرده است. این کتاب طی چندین سده، چه در سرزمین های اسلامی و چه در اروپای سده های میانه، همه کتاب های دیگر را در سایه خود نهاده بود. اعتبار و شهرت کتاب قانون در محافل پزشکی جهان اسلام تا بدان جا رسیده بود که نظامی عروضی درباره آن چنین می گوید: «اگر بقراط و جالینوس زنده شوند، روا بُوَد که پیش این کتاب سجده کنند». البته ابن سینا به جز قانون، کتاب های دیگری هم در علم پزشکی نوشته است؛ کتاب هایی مانند الارجوزةٌ فی الطب که در قالب شعر نوشته شده و خلاصه مطالب کتاب قانون است، مقالة فی احکام الادویه القلبیه، رساله فی الفَصد، رساله فی القولنج و... .
بدون شک ابن سینا که درخانواده ای شیعی مذهب در بلخ به دنیا آمد، خود نیز مسلمان و قایل به مذهب تشیع بوده است. البته کم خردان همواره آن انسان والا را به انحراف عقیده متهم می ساختند و شیخ در جوابشان سرود:
کفر چو منی گزاف و آسان نبود      محکم تر از ایمان من ایمان نبود
درد هر یکی چو من و آن هم کافر    پس در همه دهر یک مسلمان نبود
هم چنین شیخ الرئیس عشق و علاقه خود را به مولا علی علیه السلام چنین بیان می کند:
تا باده عشق در قدح ریخته اند       واندر پی عشقْ عاشق انگیخته اند
با جان و روان بوعلی، مهر علی     چون شیر و شکر به هم برآمیخته اند
بر صفحه چهره ها خط لم یزلی       معکوس نوشته اند نام دو علی
یک لام و دو عین، با دویای معکوس         از حاجب و عین و اَنف با خط جلی
ابوعلی سینا در دوره ای درخشان از تمدن ایران زمین می زیست که دانشمندان چندی با او هم دوره بودند. ابن سینا از احوالات آن ها با خبر بود و بسیاری از ایشان، و از آن شمار ابوریحان بیرونی و ابوسعید ابوالخیر ملاقات، مناظره و نامه نگاری داشت.
می گویند هنگامی که ابن سینا، آن دانشمند عقل گرا، با ابوسعید ابوالخیر، آن عارف بزرگِ اهل کشف و شهود، به هم برخوردند، ساعت های بسیاری در اتاقی نشستند و جز به ضرورت از ن خارج نشدند و به مباحثه و مناظره پرداختند. چون بحث به پایان رسید و هر دو خارج شدند، به بوعلی گفتند: ابوسعید را چگونه یافتی؟ گفت: آن چه من می دانم، او می بیند. از ابوسعید هم پرسیدند: پورسینا را چگونه دیدی؟ گفت: آن چه ما می بینیم، او می داند.
ابوعلی سینا، زندگی یکنواختی نداشت. در مدت عمر او، وقایع و حوادث گوناگون و متعددی بر او گذشت که از وزارت و مشاور حکومت گرفته، تا دربه دری و آواره گی و تبعید خود خواسته و حتی زندان را دربرمی گرفت. ولی با وجود این، پورسینا خم به ابرو نیاورد و با جهد و تلاش، آثار گران سنگی به زبان های عربی و فارسی نوشت که گاه تا 450 عدد کتاب و رساله به او نسبت می دهند.
ابو علی سینا براي آگاهي از انديشه هاي ارسطو و درك دقيق آن ،‌ آن گونه كه خود در شرح احوالش نوشته است ، 40 بار كتاب علم الهي و يا مابعدالطبيعه(متا فيزيك ) ارسطو را خواند و به حكم تصادف با استفاده از كتاب كه ابونصر فارابي كه درباره اغراض ما بعد الطبيعه نوشته بود ، به معاني آن راه يافت .
ابن سينا در دوران عمر خود از لحاظ عقايد فلسفي دو دوره مهم را طي كرد . اول دوره اي كه مصروف مطالعه اي فلسفه .عقايد و علوم مشاهي (ارسطو يي )بود و دوم دوره اي كه از آن عقايد عدول كرد و به قول خودش طرفدار حكمت مشرقين و پيرو فلسفه اشراق شد با مرگ سينا تقريبا دوران فلسفه در مشرق به سر رسيد روجر بيكن اورا بزرگترين استاد فلسفه بعد از ارسطو لقب داده اند (فلسفه ابن سينا فلسفه مشاهي و متاثر از فلسفه نوع افلا طوني ودين اسلام است وي كوشيده است كه فلسفه را با دين اسلام توفيق دهد معذالك جمع اورا كافر وملحد خوانده اند اگر چه او و ابن رشد هر دو از پيروان ارسطو بودند اما شيخ الريس كمتر از ابن رشد تابع اصيل يونان بودند .
 
ابن سينا قبل از ابن رشد بين فلسفه و احكام شريعت شكافي به وجود آورد و اولين كسي است كه در اسلام كتب جامع و منظم در فلسفه نوشته است و كتاب الشفا او در حكم دايره المعارف فلسفي است تاريخ اجتماعي ايران ج هشتم ) .وي به پشتوانه تلاش يك صد ساله اي كه پيش از او از سوي كساني همچون رازي و فارابي براي شكل گيري فلسفه صورت گرفته بود ، موفق شد نظام فلسفي منسجمي را ارائه دهد . با توجه به اين كه پيش از او مقدمات اين كار فراهم شده بود ، كار و وظيفه ابن سينا اين بود كه مشكلات و پيچيدگي ها را كشف و حل كند و آنها را به نحوي مظبوط و موجز شرح نمايد . فروع جزئي را به تصول شامل ارتباط دهد و اطراف آن را به هم بياورد .
 
ابن سينا با ارائه نظر خود در مورد نحوه ارتباط و نسبت بين مفاهيم كلي مثل انسان ،‌ فضيلت و جزئيات حقيقي به يكي از پرسشهاي علماي قرون وسطي كه مدت هاي طولاني ذهن آنها را به خود مشغول كرده بود پاسخ داد .
 
تاثير آراي فلسفي ابن سينا ، ‌همچون آموزه هاي طبي او ، ‌بر علاوه قلمرو اسلامي ، ‌در اروپا نيز امري قطعي است .
  آلبرتوس ماگنوس ،‌ دانشمند آلماني فرقه دومينيكي (1200 تا 1280 ميلادي ) ‌نخستين كسي بود كه در غرب تفسير و شرح جامعي بر فلسفه ارسطو نوشت.به همين دليل اغلب او را پايه گذار اصلي ارسطوگرايي مسيحي مي دانند.وي كه جهان مسيحيت را با سنت ارسطويي الفت داد ،‌ در شناخت آثار ارسطو سخت به ابن سينا متكي و معتقد بود. همچنين فلسفه ما بعد الطبيعه ابن سينا ، ‌خلاصه مطالبي است كه متفكران لاتيني دو قرن بعد از او بدان رسيدند در قرن پنجم هجري به وسيله پيشوايان مذهب و پيروان خانقاه مبارزه گسترده و شديد عليه علم و حكمت و مخصوصا فلسفه اغاز شد و در مدارس و مكاتب اهل علم تدريس هر گونه علم، فلسفه و حكمت را حذف كردند و جاي ان را به تفسير قران،احاديث و اصول فقه واگذار كردند .
 
علما مورد تكفير اربابان مذهب قرار گرفت از جمله كسانيكه كه با تمام قوا بر ضد فلسفه و علم طغيان كرد، غزالي(450 الي 505هجري) بود كه عمري فلسفه را اموخت و به علت ياس و ترس عجيبي كه به او دست داد از مدرسه به خانقاه رفت و دامن عرفان را محكم گرفت و از جمله دشمنان سر سخت فلسفه،علم و حكمت گرديد.
 
غزالي در تهافت الفلا سفه، فارابي و سينا را رد ميكند و مي گويد(علي التحقيق انها را ظلماتي فوق ظلمات فرا گرفته است) در المنقذ من الضلال متذكر شده است كه اين دو فيلسوف در بيست مورد در موضوع الهيات اشتباه كرده اند .در سه مورد مستوجب تكفير و در هفده مورد مستوجب تبعيد اند) و سه مورد كه انها را از اسلام جدا ميسازد و مورد تكفير قرار ميگيرند مينويسد: (1- معتقد بودن انها بر اينكه خداوند حاكم بر كليات است نه جزييات  2- اعتقاد شان به تقدم عالم. 3- اينكه اجساد حشر ندازد ثواب و گناه مربوط روح است نه جسم).
 
تعرض به سينا بدينجا پايان نمپذيرد بعضي از دانشمندان كوته استين در قرون بعدي نيز به او تاخته اند از جمله عثمان بن عبدالرحمن موسوم به ابن صلاح (643) سينا را مرتد و بي دين شمرده و او را از جمله علماي خارج مذهب دانسته و خواندن كتاب هاي سينا را براي مسلمانان جايز نمي شمارد و گناه كبيره ميداندو سينا را شيطاني از شياطين لقب داده است) غافل از اينكه او خودش شيطان بزرگ بود .
هر قدر از قرن وسطي دور تر ميشويم و هر قدر دايره نفوذ دين بيشتر ميشود اين اعتراظات بيشتر و شديد تر ميشود علت هم معلوم است زيرا منطق و نحوه استنتاج سينا با مبادي ظاهر بينان دين كه پايه اش بر تعصب نهاده شده سازگار نيست مخصوصا كه با هجوم تركان عثماني دين زا با خرافات . اساطير وفانتزي ها اميخته ساختند و توده هاي كشور هاي اسلامي را در جهل و خرافه نگهداشتن تا هيت هايي حاكم بتواند براحتي حاكميت نمايند و تنها دشمني كه دز مقابل هر گونه جهل و خرافه ايستادگي ميكند علم و معرفت است بنا اين مخالفت ها متدينين ظاهر نما با اشاعه فلسفه و حكمت امري طبعيي بشمارميرود.
 
ابوعلی در دو هفته آخر عمر پر بار خویش، به اطعام فقیران پرداخت و بردگان را آزاد ساخت و تمام قرآن را هر سه روز یک بار تلاوت کرد تا سرانجام در 58 سالگی، در روز جمعه اول رمضان سال 428 هجری قمری، مطابق 28 خرداد ماه 416 هجری شمسی در همدان بدرود حیات گفت و بدین سان، شمع زندگی یکی از درخشان ترین چهره های علم و حکمت جهان خاموش شد.
دانشگاه های کشور باید تلاش های این حکیم بزرگ ایرانی را ارج نهاده و مانند کشورهای دیگر از کتب وی در دانشگاه ها استفاده کنند . به این دلیل دانشکده طب سنتی از سال 1386  به طور رسمی در دانشگاه علوم پزشکی تهران راه‌اندازی شد و از آن زمان، دانشجویان  سه دانشگاه دیگر هم در این دانشکده مشغول به تحصیل هستند و در این دانشکده از کتب طب حکیم ابو علی سینا نهایت استفاده صورت می پذیرد.
 
منابع:
وبگاه های ایرنا، خانه ملت، ایسنا، حوزه نت،  و بیتوته
گردآوری: محمدمسعود ایرجی اصل
 


   1398/5/30 07:56     
  
تعداد بازدید :  55

انتقادات و پیشنهادات:
ارسال
انتقادات و پیشنهادات: