چرا ملاصدرا فخر شیعه نام گرفت؟
سخن از ملاصدرا است، آنجا که اندیشه‌های کلامی و فلسفی به بیراهه می‌رود، نام ملاصدرا بر زبان می‌آید. امام خمینی (ره) از او به‌عنوان فخر شیعه یاد می‌کند و به یادبودش یکی از اتوبان‌های بزرگ به نام او نام‌گذاری شده است. بعضی از علماء او را آخوند خطاب می‌کنند و اهل علم نام او را صدرالمتالهین می‌نگارند. از ابتدای شکل‌گیری انقلاب اسلامی، نام ملاصدرا در کتب و سخنان بزرگان علم و فلسفه بود. استاد مطهری همواره از او یاد می‌کرد و نام انتشارات خود را صدرا گذاشت. به‌راستی ویژگی ملاصدرا چه بود که چنین از او به نیکی یاد می‌کنند؟
 ملاصدرا در سال 980 هجری قمری در شهر شیراز و در دوران سلطنت صفویه بر ایران به دنیا آمد. نام اصلی او صدرالدین محمد بن ابراهیم بن یحیی قوامی و پدرش خواجه ابراهیم قوامی سیاستمداری مؤمن بود. ملاصدرا سه دختر و دو پسر داشت که بزرگ‌ترین آن‌ها ام‌کلثوم که دانشمند و شاعری برجسته بود به همسری ملأ عبدالرزاق لاهیجی درآمد.دختر دوم او زبیده به همسری فیض کاشانی، شاگردش درآمد. ملاصدرا در کودکی برای فراگیری علم به قزوین که پایتخت صفویه بود رفت و نزد‌ اساتید بزرگی همچون شیخ بها الدین عاملی و میر محمدباقر حسینی معروف به میرداماد تلمذ نمود.ملا صدرا 15 سال از عمر خود را در روستای کهک قم بسر  برد. در دورانی که ملأ صدرا سپری می‌کرد فلسفه مشاء که از یونان آمده بود، فلسفه اشراق که از حکمای ایران باستان رسیده بود، علم کلام اشعری و عرفان نظری و عملی در میان اندیشمندان آن زمان رواج داشت. ملاصدرا به تمام این رشته‌ها آشنا بود و بلکه تسلط داشت. او مزایای این چهار سیستم، مکتب و دستگاه فلسفی، فکری و عقلی را برگرفت و یک سیستم مستقل فکری ایجاد کرد که در آن نقص‌هایی که هر یک از آن دستگاه‌ها داشتند را برطرف کرده بود. لذا اهمیت ملاصدرا این است که توانسته این نظام‌ها را در خود جمع‌آوری کند. هنر ملاصدرا در این بود که از این مکاتب با عنوان مواد خام سود برد و سخن خود را گفت.
آنچه هر انسانی را متحیر می‌کند آثار ارزشمندی است که وی در خصوص حکمت، فلسفه و عرفان نگاشته است و نام‌های زیبایی بر آن‌ها نهاده است. ازجمله ایقاظ النائمین یعنی بیدار کردن خفتگان، الواردات القلبیه، اکسیرالعارفین، زادالمسافرو متشابهات قرآن که درباره معانی پیچیده و مبهم آیات قرآن نگاشته است. وی همچنین کتابی در رابطه با حقیقت مزاج در انسان و رابطه آن با بدن و روح نوشته است. تنها کتابی که وی به فارسی دارد کتابی است به نام سه اصل که در آن دانشمندان و فلاسفه دوران را پند اخلاقی می‌دهد. دیوانی هم در شعر دارد. جالب اینکه بدانید بنیاد حکمت اسلامی صدرا، بیشتر آثار ملاصدرا را چاپ و در دسترس قرار داده است.
 فلسفه ملأ صدرا حرف اول را می‌زند، اگر چه اندیشه‌هایی که وی مطرح کرده در میان سایر دانشمندان نیز هست ولی او به آن‌ها نظم و انسجام داده و آن‌ها را به استدلال عقلی بیان کرده است. در فلسفه ملاصدرا نظمی شگفت‌انگیز وجود دارد. اصالت وجود را می‌توان بنیاد فلسفه او تلقی کرد که به کمک آن بسیاری از مسائل حل می‌شود. همچنین است جایگاه نظریه حرکت جوهری که به کمک آن‌یک سلسله از مسائل حل می‌شود.
ملاصدرا یکی از مبتکران و کامل‌کنندگان شیوه حکت متعالیه بود که اول‌بار توسط بوعلی سینا مطرح شد. در این روش شهود عارفانه با استدلال ارسطویی به هم‌آمیخته و راه محققان به طریقی دلپذیر گشوده شده است. به این شیوه فلسفه صدرایی نام نهادند.
شهید مطهری، نظریه ملاصدرا درباره حرکت جوهری و روح و بدن چنین توصیف می‌کند: بدن در سیر تکاملی خود به روح تبدیل می‌شود، نه اینکه تصور کنیم روح چیز دیگری است و موقع تولد روح را در جسم فرومی‌برد و یا در وقت موت روح از بدن خارج می‌شود. ملاصدرا معتقد است طبیعت و ماوراِ طبیعت تضاد ندارند، بلکه دومرتبه از یک وجود هستند. سپس از آیه قرآن مثال می‌زند...فکسونا العظام لحماً ثم انشاناه خلقا آخر. لذا وی نظریه جدیدی ارائه کرد و سعی نمود معاد جسمانی را با برهان عقلی ثابت کند.
امام خمینی (ره) در شرح کتاب چهل حدیث، ملاصدرا را فخر شیعه معرفی می‌کند. ملاصدرا هفت بار پیاده به زیارت‌خانه خدا شتافت و سرانجام در سفر هفتم به سال 1050 قمری و 1640 میلادی بر سر راه خود به مکه و زیارت کعبه در شهر بصره بیمار شد و از دنیا رفت. محمدعلی الهی، نوه ملاصدرا که فرزند فیض کاشانی است این تاریخ را ذکر کرده و ناقص ماندن دو کتاب تفسیر قرآن و شرح اصول کافی از او در سال 1044 قمری مؤید این مطلب است. وفات ملاصدرا در بصره اتفاق افتاده و جنازه او را به شهر نجف آورده و بنا به گفته علامه علم الهدی نوه وی، در طرف چپ صحن حضرت علی (ع) دفن کردند. یادش گرامی باد.

نوشته : محمد مسعود ایرجی اصل، کارشناس فرهنگی
منابع: 1-خبرگزاری فارس  2-باشگاه خبرنگاران جوان ایسنا 3-ویکی شیعه 4- وبگاه اندیشه‌های استاد مطهری 5- وبگاه آکادمی مطالعات ایرانی لندن


   1397/2/31 13:21     
  
تعداد بازدید :  324

انتقادات و پیشنهادات:
ارسال
انتقادات و پیشنهادات: